İyi bir anlatıcıyı dinlerken yalnızca sözcükleri duymayız. Bir hareketin yönü göstermesi, iki seçeneğin ellerle ayrılması ya da anlatımın uygun yerinde durulması, düşünceyi izlemeyi kolaylaştırabilir. Bununla birlikte, beden dili kullanan herkesin belirli bir yüzdeyle daha fazla dinleneceğini söyleyemeyiz.

Bu yazının eski başlığındaki “%60 daha fazla dinlenme” oranını destekleyen doğrulanmış bir kaynak bulunmadığı için bu oranı kaldırdık. Soruyu daha dikkatli sorabiliriz: Jestler hangi koşullarda anlamaya yardımcı olabilir, nerede yorumumuzu sınırlandırmalıyız?
Beden dili ile dinlenmek aynı şey değildir
Beden dili geniş bir gündelik ifadedir. El hareketlerini, duruşu ve yüz ifadelerini aynı başlıkta toplarken ses tonu gibi farklı iletişim unsurlarını da buna ekleyebiliriz. Araştırmalar ise çoğunlukla daha dar bir davranışı ve belirli bir sonucu ölçer.
Bir mesajı anlamak, konuşmacıyı sevmek, ona güvenmek ve onu uzun süre dinlemek farklı sonuçlardır. Anlamayı ölçen bir deneyin bulgusunu “daha güvenilir görünmenin formülü” diye sunmak doğru olmaz. Önce hangi davranışın, kimlerde ve neyle karşılaştırıldığını sormalıyız.
Jest araştırmaları ne gösteriyor?
Hostetter’ın 2011 tarihli meta-analizi, konuşmayla birlikte sunulan jestlerin dinleyicinin anlamasına katkısını inceleyen çalışmaları bir araya getiriyor. Katkının büyüklüğü her koşulda aynı değil; hareketin söze eklediği bilgi önemli.
Dargue ve arkadaşlarının 2019 tarihli meta-analizi de jestlerin anlamayı destekleyebildiğini, ancak etkinin jestin işlevi ve ölçüm koşullarıyla değiştiğini bildiriyor. Bu bulgular evrensel bir dinlenme yüzdesi ya da her hareket için geçerli bir reçete vermiyor.
Bir sunumda “önce burası, sonra burası” derken ilgili iki noktayı göstermek ile konudan bağımsız biçimde sürekli hareket etmek aynı şey değildir. Buradaki örnek bir uygulama fikridir; herkes için deneyle doğrulanmış tek teknik olduğu iddia edilmez.
Beden dili dürüstlüğü ele verir mi?
Birinin gözlerini kaçırdığını ya da kollarını birleştirdiğini gördüğümüzde davranışı betimlemiş oluruz. “Yalan söylüyor” dediğimizde ise ek bir sonuca geçmiş oluruz. Bu geçişin ayrıca kanıta ihtiyacı vardır.
DePaulo ve arkadaşlarının aldatma ipuçlarına ilişkin meta-analizinde birçok davranışın yalanla bağlantısının zayıf olduğu veya belirgin bir bağlantı göstermediği belirtiliyor. Tek bir harekete dayanarak güvenilirlik hükmü vermek için sağlam bir temel yok.
İletişimde şu ayrımı korumak daha adildir: “Konuşurken bakışın başka yöne gitti” gözlemdir; “Benden bir şey saklıyorsun” yorumdur. Soruyla açıklık istemek, yorumumuzu gerçek kabul etmekten daha dikkatli bir yoldur.
Anlatımı geliştirmek için ne denenebilir?
Aşağıdaki öneriler bir başarı garantisi ya da bilimsel ölçek değildir. Kendi anlatımını gözden geçirmek için kullanılabilecek pratik sorulardır:
- Bir seferde hangi temel fikri anlatıyorum?
- Hareketim bu fikre bilgi ekliyor mu?
- Örneğim ile kullandığım sözcükler birbirini destekliyor mu?
- Dinleyiciye soru sormak veya anlamadığını söylemek için alan bırakıyor muyum?
- Daha yavaş anlatmak, bir çizim kullanmak ya da yazılı özet vermek daha yararlı olabilir mi?
Örneğin bir antrenör, hareketin yönünü gösterirken kısa ve açık bir açıklama yapabilir. Ardından “Nasıl uygulayacağını kendi sözlerinle anlatır mısın?” diye sorabilir. Burada değerlendirme, karşısındaki kişinin ne kadar etkilenmiş göründüğünden çok neyi anladığına yönelir.
Aynı yaklaşım bir ders anlatırken, toplantıda görüş bildirirken veya bir arkadaşla konuşurken de düşünülebilir. Amaç sürekli kendini izlemek değildir; anlaşılmadığında kullanılabilecek birkaç alternatif geliştirmektir.
Göz teması bir zorunluluk sınavı değildir
Bu yazı tek bir “doğru duruş” standardı önermez. Dinleyiciyi yalnızca bakışına, hareketliliğine veya yüz ifadesine göre ilgisiz saymak yerine ne anladığını sormak daha açıklayıcı olabilir. Kendi rahatımızı da karşı tarafın rahatlığı adına varsaymamalıyız.
“Bana bakmıyorsan dinlemiyorsun” demeden önce konuşmanın koşullarını değerlendirebiliriz. Birinin daha fazla göz teması istemesi, diğerinin aynı biçimde iletişim kurmak zorunda olduğu anlamına gelmez. Karşılıklı anlaşma, bir performans kuralından daha yararlı bir hedef olabilir.
Felsefi açıdan: Etki bırakmak mı, anlaşılmak mı?
Bu bölüm deneysel bir bulgu değil, iletişimin amacı üzerine bir değerlendirmedir. Etkileyici görünmek ile gerekçeli konuşmak aynı şey değildir. Bir iddiayı güçlü bir sesle söylemek onun doğruluğunu artırmaz.
İyi iletişimi yalnızca konuşmacının sahneyi yönetmesi olarak düşünürsek dinleyicinin sorularına yer kalmayabilir. Anlaşılmayı hedeflediğimizde ise açıklamayı düzeltmek, bilmediğimizi söylemek ve geri bildirim almak da anlatımın parçası olur.
Kendi bilgisini sınama konusunda bilgi kesinliği yanılsaması yazısı da bu ayrımı tamamlıyor.
Sık sorulan sorular
Beden dili kullanmak yüzde 60 daha fazla dinlenmeyi sağlar mı?
Bu yazıda böyle bir oranı destekleyen doğrulanmış kanıt sunulmuyor. Araştırmaların ölçtüğü anlama sonuçları, evrensel bir dinlenme yüzdesine dönüştürülemez.
Kollarını birleştiren biri iletişime kapalı mıdır?
Tek bir davranıştan bu sonuca varamayız. Gözlemimizi yorumdan ayırıp gerektiğinde kişiye sormak daha dikkatli olur.
İyi anlatmak için sürekli el hareketi yapmak gerekir mi?
Hayır. Hareketi artırmak başlı başına amaç değildir. Anlatılan fikre katkısı ve dinleyicinin geri bildirimi daha anlamlı ölçütlerdir.
Kaynakça
- Hostetter, A. B. (2011). When do gestures communicate? A meta-analysis. Psychological Bulletin, 137(2), 297–315. https://doi.org/10.1037/a0022128
- Dargue, N., Sweller, N., & Jones, M. P. (2019). When our hands help us understand: A meta-analysis into the effects of gesture on comprehension. Psychological Bulletin, 145(8), 765–784. https://doi.org/10.1037/bul0000202
- DePaulo, B. M., et al. (2003). Cues to deception. Psychological Bulletin, 129(1), 74–118. https://doi.org/10.1037/0033-2909.129.1.74
Geri bildirim:The Mentalist ve Mikroifadeler: Patrick Jane’in Psikolojisi