Cyber Çağına Felsefi Bakış

Cyber çağını, “internet var” diye tarif etmek artık yetersiz kalıyor. Çünkü bu dönem, internetin bir araç olmaktan çıkıp yaşamın omurgasına dönüştüğü dönem. Eskiden dijital dünya hayatın yanında duruyordu… Şimdi hayatın içine karıştı. Hatta çoğu zaman, hayatın yönünü belirleyen görünmez bir altyapı hâline geldi. Bugün bir insanın kimliği yalnızca bedeniyle, işiyle, mahallesiyle ya da aile hikâyesiyle …

Ironic Process Theory: “Sakın Düşünme” Dediğin Şey Neden Daha Çok Aklına Geliyor?

Bazen insan kendine ciddi ciddi emir verir: Tamam. Onu düşünmüyorum. Panik yok. Mesaj atmayacağım. Tatlı yemeyeceğim. Bu sefer rezil olmayacağım. Ve garip bir şey olur: Zihin sanki inat eder. Sen bastırdıkça o düşünce daha çok belirir. Çünkü zihnin bazen çok insani bir mantığı vardır: Kovduğun şeyi geri getirir. Psikolojide bunun net bir adı var: Ironic …

Mevcut Durumu Kabul Etme: Status Quo Bias

İnsan bazen şunu fark ediyor: Hayatında bir şeyler ters gidiyor… Ama yine de elini sürmüyor. İş tat vermiyor, ortam bayıyor, emeğin görünmüyor. İlişki bitmiş gibi, konuşmalar kopyala yapıştır, kalbin burada değil. Telefonunda aynı uygulamalar, aynı rutinler, aynı şikâyetler… Ve sen yine de şimdilik böyle diyorsun. İşte bu “şimdilik böyle” cümlesinin psikolojide bir adı var: status …

Anhedoni Çağı: Her Şey Var, Tat Yok

Bir şeyler yapıyorsun. Gün akıyor. İşler bitiyor. Hatta dışarıdan bakınca düzenli bile görünüyorsun. Ama içeride başka bir gerçek var: Heyecan yok. İstek yok. Haz yok. Bu hâl, çoğu insanın sandığı gibi şımarıklık değil. Ve çoğu zaman tembellik de değil. Bu, giderek daha fazla kişide görülen modern bir kırılma: Anhedoni. Yani zevk alma kapasitesinin azalması… Hayatın …

Çince Odası Paradoksu: Cevap Var, Anlamak Yok mu?

Biri ekranın karşısında bir şey konuşuyor. Akıcı. Mantıklı. Hatta bazen senden daha iyi cümle kuruyor. Ve sen, çok insani bir refleksle, şu hissi yaşıyorsun: Anladı. İşte Çince Odası Paradoksu tam burada devreye giriyor. Çünkü bu düşünce deneyi, bizi rahatsız eden o ince ayrımı açığa çıkarır: Cevap verebilmek ile anlamak aynı şey midir? Odadan ekrana: Paradoksun …

Transhümanizm: İnsan mı Kalacağız, Ürün mü Olacağız?

Bir zamanlar insanın kaderi denince akla doğum, hastalık, yaşlanma ve ölüm gelirdi. Şimdi aynı cümlelerin içine başka kelimeler giriyor: Güncelleme, upgrade, biyoteknoloji, yapay zekâ, beyin arayüzleri, gen düzenleme… Transhümanizm, tam da bu noktada ortaya çıkan bir düşünce akımı: İnsanın biyolojik sınırlarını teknolojiyle aşabileceğini ve hatta “daha iyi bir insan”a dönüşebileceğini savunur. Kulağa umut gibi geliyor, …

Halo Etkisi ve Horn Etkisi: Tek Bir Detayla “İnsan” Yazmak

Modern ilişkilerde en çok yaşanan şey aşk değil. Hızlı hüküm. Bir fotoğraf görüyorsun. Bir cümle okuyorsun. Bir ses tonu duyuyorsun. Bir bakış yakalıyorsun. Ve zihnin, o minicik parçadan koca bir insan inşa ediyor. Bazen o insanı göklere çıkarıyor: Halo etkisi. Bazen yerin dibine sokuyor: Horn etkisi. Sonra da dönüp diyorsun ki: “Ben onu tanıdım.” Hayır. …

Seks, kalabalık toplar. Bilinç ise kitle kurar

Bunu yazarken aklımda çok basit bir sahne var: Bir tarafta “10 dakikada partnerini çıldırtmanın yolları” başlıklı yazı, diğer tarafta “İlişkide duygusal olgunluk ve sınırlar” başlıklı bir yazı. Tahmin edersin hangisi daha çok tıklanıyor. Çünkü seks, beynin en ilkel alarm düğmesine basıyor. Bilinç ise, beynin en tembel yerine iş veriyor: düşün, sorgula, yüzleş. Seks, kalabalığı neden …

Codex Gigas: Şeytanın Kitabına Felsefi Bir Bakış

Codex Gigas’ı duymuşsundur: Dev bir el yazması, tam sayfa şeytan çizimi, dokunan lanetlenmiş efsaneleri, bir gecede şeytanla yazılmış hikâyesi… Yıllardır aynı cümleler dolaşıyor: “İçinde kara büyü varmış.” “Kitabı eline alanın başına hep kötü şeyler gelmiş.” “Bazı sayfaları kilise saklıyormuş, gizli ilimler varmış.” Ve ben bu noktada şöyle bakıyorum: Bu kitap belki “şeytanın kitabı” değil ama, …