Toksik Olandan Neden Kopamayız

Bazen dışarıdan bakınca çok net görünür: Bu insan sana iyi gelmiyor. Yanında huzurun azalıyor, kendini küçültüyorsun, sürekli tetikte yaşıyorsun. Yine de kopamıyorsun. Hatta kopmayı denedikçe daha çok geri dönüyorsun… Ve işin tuhafı şu: Kafanda akıl var, kalbinde de bir şey var. İkisi birbirine giriyor. Toksik bir bağın en büyük numarası şudur: Sana zarar verirken bile …

Olumsuzluk Yanlılığı: Tek Bir Kötü Deneyim Neden Baskın Kalabilir?

Gün içinde birkaç güzel şey yaşadığın hâlde tek bir kırıcı cümlenin akşam boyunca aklında kaldığı oldu mu? Böyle bir deneyimi anlamaya çalışmak başka, “bir olumsuzluk beş olumlu anıyı bozar” diye herkes için geçerli bir hesap yapmak başkadır. Bu yazının önceki başlığındaki sabit oranı kaldırdık. Olumsuzluk yanlılığı, bazı koşullarda olumsuz bilginin değerlendirmemizde daha fazla ağırlık taşımasını …

Hayır Derken Suçluluk Hissetme

Hayır demek basit bir kelime gibi durur. Ama çoğu insanın dilinde, sanki ağır bir taş gibi yuvarlanır. Çünkü hayır dediğin an, sadece bir talebi reddetmezsin. Birine dair bir beklentiyi, bir düzeneği, bazen yıllardır içine kurduğun bir kimliği de dürtersin. İşte bu yüzden hayır demek, bazen küçük bir sınır koyma hamlesi değil. Bir iç savaş ilanı …

Ironic Process Theory: “Sakın Düşünme” Dediğin Şey Neden Daha Çok Aklına Geliyor?

Bazen insan kendine ciddi ciddi emir verir: Tamam. Onu düşünmüyorum. Panik yok. Mesaj atmayacağım. Tatlı yemeyeceğim. Bu sefer rezil olmayacağım. Ve garip bir şey olur: Zihin sanki inat eder. Sen bastırdıkça o düşünce daha çok belirir. Çünkü zihnin bazen çok insani bir mantığı vardır: Kovduğun şeyi geri getirir. Psikolojide bunun net bir adı var: Ironic …

Mevcut Durumu Kabul Etme: Status Quo Bias

İnsan bazen şunu fark ediyor: Hayatında bir şeyler ters gidiyor… Ama yine de elini sürmüyor. İş tat vermiyor, ortam bayıyor, emeğin görünmüyor. İlişki bitmiş gibi, konuşmalar kopyala yapıştır, kalbin burada değil. Telefonunda aynı uygulamalar, aynı rutinler, aynı şikâyetler… Ve sen yine de şimdilik böyle diyorsun. İşte bu “şimdilik böyle” cümlesinin psikolojide bir adı var: status …

Anhedoni Çağı: Her Şey Var, Tat Yok

Bir şeyler yapıyorsun. Gün akıyor. İşler bitiyor. Hatta dışarıdan bakınca düzenli bile görünüyorsun. Ama içeride başka bir gerçek var: Heyecan yok. İstek yok. Haz yok. Bu hâl, çoğu insanın sandığı gibi şımarıklık değil. Ve çoğu zaman tembellik de değil. Bu, giderek daha fazla kişide görülen modern bir kırılma: Anhedoni. Yani zevk alma kapasitesinin azalması… Hayatın …

Çince Odası Paradoksu: Cevap Var, Anlamak Yok mu?

Biri ekranın karşısında bir şey konuşuyor. Akıcı. Mantıklı. Hatta bazen senden daha iyi cümle kuruyor. Ve sen, çok insani bir refleksle, şu hissi yaşıyorsun: Anladı. İşte Çince Odası Paradoksu tam burada devreye giriyor. Çünkü bu düşünce deneyi, bizi rahatsız eden o ince ayrımı açığa çıkarır: Cevap verebilmek ile anlamak aynı şey midir? Odadan ekrana: Paradoksun …