Ironic Process Theory: “Sakın Düşünme” Dediğin Şey Neden Daha Çok Aklına Geliyor?

Bazen insan kendine ciddi ciddi emir verir: Tamam. Onu düşünmüyorum. Panik yok. Mesaj atmayacağım. Tatlı yemeyeceğim. Bu sefer rezil olmayacağım. Ve garip bir şey olur: Zihin sanki inat eder. Sen bastırdıkça o düşünce daha çok belirir. Çünkü zihnin bazen çok insani bir mantığı vardır: Kovduğun şeyi geri getirir. Psikolojide bunun net bir adı var: Ironic …

Mevcut Durumu Kabul Etme: Status Quo Bias

İnsan bazen şunu fark ediyor: Hayatında bir şeyler ters gidiyor… Ama yine de elini sürmüyor. İş tat vermiyor, ortam bayıyor, emeğin görünmüyor. İlişki bitmiş gibi, konuşmalar kopyala yapıştır, kalbin burada değil. Telefonunda aynı uygulamalar, aynı rutinler, aynı şikâyetler… Ve sen yine de şimdilik böyle diyorsun. İşte bu “şimdilik böyle” cümlesinin psikolojide bir adı var: status …

Yapıcı Eleştiri Nasıl Olur? Niyet, Etki ve Sağlıklı İletişim

“Senin iyiliğin için söylüyorum” cümlesi bazen değerli bir uyarının, bazen de kırıcı bir yorumun başında yer alır. İki durumda aynı sözlerin kullanılması, niyetin tek başına konuşmanın kalitesini belirlemediğini gösterir. Bununla birlikte buradan “İyi niyetli eleştiri yoktur” sonucu çıkmaz. İnsanlar birbirlerine dürüstçe yardım etmek isterken de zorlayıcı şeyler söyleyebilir. Asıl mesele eleştirinin varlığı değil, nasıl kurulduğudur. …

Rüyalar, Uyku Felci ve Beden Dışı Deneyimler: Bilim Ne Söylüyor?

Uyandığında bir süre hareket edemediğini, odada biri varmış gibi hissettiğini ya da kendi bedenine dışarıdan bakıyormuşsun gibi bir deneyim yaşadığını düşün. Böyle bir yaşantı çok canlı, şaşırtıcı veya korkutucu olabilir. Anlamlandırmak için kullanılan “rüya”, “karabasan” ve “astral seyahat” sözcükleri ise her zaman aynı şeyi anlatmaz. Rüyalar ve beden dışı deneyimler üzerine konuşurken iki soruyu ayırmak …

Bilgi Kesinliği Yanılsaması: Neden Her Şeyi Bildiğimizi Sanırız?

Bir tartışmada en emin konuşan kişinin konuyu en iyi bilen kişi olduğunu düşünebiliriz. Cümleler akıcıdır, açıklama hazırdır, itiraza verilecek cevap da bellidir. Yine de konuşmanın sonunda basit bir soru açıkta kalabilir: Anlatılan şeyin nasıl işlediğini gerçekten açıklayabiliyor muyuz? Bilgi kesinliği yanılsaması ifadesini burada, bildiğimizi hissetmekle bildiğimizi gösterebilmek arasındaki farkı düşünmek için kullanıyoruz. Bu bir psikiyatrik …

Foot in the Mouth Etkisi: Sömürülen İyi Niyet

“Nasılsın?” Diyerek Zihnine Sızanlar Bir gün sokakta yürürken biri yanına geliyor: “Merhaba, rahatsız etmiyorum umarım? Nasılsınız bugün?” Refleksle cevap veriyorsun: “İyiyim, teşekkürler.” Sonra cümle geliyor: “O zaman sizden küçük bir ricam olacak…” İşte tam o anda bir şey oluyor. Aslında vaktin yok, canın istemiyor, yapmak zorunda değilsin. Ama hayır demek bir anda zorlaşıyor. Neden? Çünkü …

Bitkilere Göre Aslan Masumdur; Ot Yiyen Ceylan Şeytanın Ta Kendisidir

(Gelin biraz psikolojik mantık yapalım) İnsan zihni doğaya hep kendi merkezinden bakar. Aslana yırtıcı ve ceylana da masum deriz. Çünkü değerlendirmeyi kendi türümüzün değerlerinden yaparız. Ama bir anlığına perspektifi değiştirip, dünyaya bir bitkinin gözünden baktığımızı düşünelim… İşte o zaman tüm hikâye tersine döner.Aslan bitki için tamamen masumdur. Peki bitkinin gözünde aslan ne yapar? * Yaprağını …

Memento Mori Felsefesi Gerçekte Ne Demek?

Bugünlerde memento mori ifadesi, sosyal medyada karanlık görsellerle, dramatik alıntılarla, hatta bazen ölüm saplantısı gibi yorumlarla dolaşıyor. Oysa bu kavramın özüne inildiğinde, aslında tam tersi bir şeyi anlatıyor: Yaşamı daha bilinçli yaşamak.  Felsefi Kökenine Dönersek “Memento mori” Latince bir ifade: Ölümü hatırla. Ama bu hatırlama, karamsar bir tören değil. Roma döneminin Stoacı filozofları özellikle Marcus …

80/20 Kuralı: Dikkat ve Önceliklendirme Psikolojisi

Bazen günün sonunda çok şey yapmış, fakat önemli hiçbir işi ilerletememiş hissederiz. Mesajlara cevap verir, küçük sorunları çözer, yeni sekmeler açarız. Yorgunluk gerçektir; ilerleme ise belirsizdir. Böyle günlerde 80/20 kuralı, daha fazla zorlanmak yerine çabamızın nereye gittiğini sorgulamamıza yardımcı olabilir. Asıl soru şudur: Hangi birkaç davranış, benim için değerli sonuçlara en çok katkı sağlıyor? 80/20 …